Lý do chuyến đi bất ngờ của Đức Lêô đến Monaco
Lý do chuyến đi bất ngờ của Đức Lêô đến Monaco
lefigaro.fr, Jean-Marie Guénois, 2026-03-26
Ngày thứ bảy 28 tháng 3, Đức Lêô, Giáo hoàng người Mỹ sẽ đến thăm Công quốc Monaco. Một sự kiện lịch sử chưa từng có đã đặt ra nhiều câu hỏi.
Chuyến đi này mang bầu khí bí ẩn. Vì sao Đức Lêô XIV đến Monaco trong chuyến đi mục vụ ngày thứ bảy, 28 tháng 3? Mọi người đang bàn tán câu hỏi này, ngay cả ở Vatican. Chính Hoàng tử Albert II đã thừa nhận trên báo La Croix sự ngạc nhiên của ông khi Giáo hoàng, người có chung mối quan hệ văn hóa Mỹ với ông, đã gần như lập tức chấp nhận lời mời của ông trong buổi tiếp kiến ngày 17 tháng 1 tại Vatican. Ông nói: “Chuyến đi này thật phi thường. Tôi không ngờ ngài lại chọn một ngày gần với lời mời của tôi như vậy.”
Chuyến đi này đã dự trù từ thời Đức Bênêđíctô XVI năm 2011, nhưng đã không thực hiện được. Các lời mời khác đã được gởi đến Đức Phanxicô nhưng không nhận được hồi âm. Vì thế Đức Lêô là Giáo hoàng đầu tiên đặt chân lên đất nước nhỏ thứ hai trên thế giới sau Vatican.
Theo nghĩa chặt chẽ nhất, Monaco thuộc nhóm các quốc gia Công giáo hợp pháp, cùng với Malta, Liechtenstein, San Marino và Costa Rica. Bản sắc tôn giáo và địa vị hoàng gia sẽ làm cho Hoàng tử Albert II và toàn thể gia đình ông ngồi gần bàn thờ trong Thánh lễ tại Sân vận động Louis II chiều thứ bảy 28 tháng 3, ngang hàng với người khách quý của họ. Linh mục Christian Venard, đại diện giám mục phụ trách truyền thông giải thích: “Đây sẽ là khía cạnh độc đáo của Thánh lễ, chúng ta sẽ thấy quốc vương cùng hai người chị, vợ và hai con của ông trên bục cạnh bàn thờ Giáo hoàng. Điều này có vẻ ngạc nhiên, nhưng quốc vương là Hoàng tử Công giáo. Khi hoàng tử tham dự Thánh lễ trọng thể tại nhà thờ chính tòa, ông ngồi trong dàn hợp xướng vì ông có quyền bảo trợ.”
82% Công giáo
Một chi tiết khác thường: tất cả các chuyến đi của Giáo hoàng đều bắt đầu bằng chuyến thăm cung điện Tổng thống hoặc Hoàng gia, nhưng Đức Lêô sẽ không rời khỏi “Cung điện của các Hoàng tử” vào giữa buổi sáng mà không cầu nguyện trong nhà nguyện của cung điện trước khi tạm biệt các khách hoàng gia của ngài.
Đạo Công giáo là một trong những đặc điểm nổi bật của quốc gia giàu nhất thế giới tính theo bình quân đầu người. Trong số 38.400 cư dân, có 82% là người Công giáo. Trong một phỏng vấn với nhật báo Công giáo Pháp, Vua Albert II khẳng định: “Đạo Công giáo là một trong những yếu tố góp phần tạo nên bản sắc độc đáo của Monaco.” Điều này ngụ ý những lựa chọn chính trị mạnh mẽ, tất nhiên liên quan đến chính sách trong nước – các cấu trúc đoàn kết rất quan trọng trong Công quốc – nhưng cũng cả về hợp tác bên ngoài. Một “lựa chọn mạnh mẽ” gần đây có thể là chìa khóa giải thích cho chuyến đi của Đức Lêô XIV đến Tu viện Vatican.
Ngày 18 tháng 11 năm 2025, Thái tử Albert II đã dùng quyền của ông để bác bỏ một đạo luật nới lỏng luật phá thai. Trong một phỏng vấn với kênh Monaco Buổi sáng, nhà Vua biện minh lập trường của ông, lập luận việc hợp pháp hóa phá thai đến 12 tuần tuổi thai là không phù hợp với “giá trị cơ bản của sự sống chưa sinh và các nguyên tắc của tôn giáo nhà nước”. Hành động hiếm hoi này của một nhân vật công chúng, đặc biệt là người có tầm vóc toàn cầu, đã được Vatican đánh giá cao.
Tương tự, Giáo hoàng Phanxicô trong chuyến đi Bỉ trước đó tháng 9 năm 2024, đã thúc giục hàng giám mục Bỉ, vốn miễn cưỡng tuân thủ, mở lại tiến trình phong chân phước cho Vua Baudouin (1930-1993), người đã phủ quyết luật phá thai năm 1990.
Về mặt cá nhân, Vua Albert II trả lời báo La Croix: “Đức tin Công giáo cũng là một khía cạnh quan trọng trong bản sắc của tôi. Đó vừa là di sản gia đình – gắn liền với sự trao truyền các giá trị của cha mẹ tôi, những người coi trọng đức tin – vừa là một phần của lịch sử hàng trăm năm. Đức tin không đưa ra những câu trả lời đơn giản cho những câu hỏi phức tạp. Nhưng tôi nghĩ nó gần như một yêu cầu. Nó buộc tôi phải đặt câu hỏi về các quyết định của tôi, tìm kiếm không chỉ những gì hiệu quả, mà còn cả những gì đúng đắn. Đó là một yêu cầu mang tính cá nhân sâu sắc: nhu cầu tôn trọng các giá trị, cam kết và ưu tiên, trong mối quan hệ nhất định với người khác được đánh dấu bằng sự lắng nghe, tình đoàn kết và lòng tốt.”
Sau khi rời Cung điện, Đức Lêô sẽ gặp cộng đồng Công giáo tại nhà thờ chính tòa, sau đó ngài sẽ viếng nơi linh thiêng nhất của quốc gia đặc biệt này: Nhà nguyện Thánh Devota. Tại đó, ngài sẽ dự cuộc giao lưu ngoài trời với giới trẻ và 70 người dự tòng. Người dân Monaco rất tôn kính Thánh Devota, nhưng đó cũng là nền tảng của đức tin Công giáo.
Thánh Devota tử đạo năm 304 tại Lucciana trên Đảo Đẹp. Theo truyền thống, thi hài của Thánh Devota đặt trong một chiếc thuyền, được một cơn bão đưa đến cảng Monaco, nơi Thánh Devota được tôn kính trong nhiều thế kỷ.
Giáo hội Công giáo ở công quốc là một giáo phận nhỏ, chỉ có 6 giáo xứ và 27 linh mục. Tổng giám mục của giáo phận là Giám mục Pháp Marie-Dominique David, 62 tuổi, người gốc Maine-et-Loire. Là thành viên của Cộng đồng Emmanuel, ngài cư trú tại Monaco từ tháng 1 năm 2020.
Một nền tảng quốc tế
Giám mục David cũng không biết chính xác điều gì đã dẫn đến chuyến đi của Đức Lêô, ngài đặt trong bối cảnh toàn cầu, ngài trả lời trên báo Le Figaro: “Với người công giáo chúng tôi ở Monaco, chúng tôi không xem chuyến đi này như một đặc ân hay chỉ là dấu hiệu đặc biệt của sự công nhận. Với tư cách là người kế vị Thánh Phêrô, ngài nói chuyện với Công quốc, nhưng qua Công quốc, ngài nói với toàn thế giới, vì ngài đến để làm cho sức mạnh Lời Chúa vang vọng trong đất nước nhỏ bé của chúng tôi. Tôi thầm hy vọng chuyến đi này sẽ cho thấy những điều tốt đẹp nhất về chúng tôi và cho phép chúng tôi khám phá một Công quốc ‘mới’. Và tại sao chúng ta lại không vượt qua những định kiến thông thường để vui mừng, ngạc nhiên khám phá một khía cạnh khác của đất nước và Giáo hội chúng ta.”
Quả thực, không thiếu những lời sáo rỗng về Monaco, điều này làm cho linh mục Christian Venard, một trong những nhân vật chủ chốt trong việc tổ chức chuyến thăm của Giáo hoàng, cảm thấy khó chịu: “Đôi khi đã làm chúng tôi tổn thương, có những người Công giáo ở Monaco, nơi không chỉ là thiên đường cho giới siêu giàu! Chúng tôi không thể thu hẹp chuyến đi của Đức Lêô vào những lời sáo rỗng này. Vào các ngày chúa nhật, chúng tôi có 40 thánh lễ, chúng tôi thấy những người rất giàu bên cạnh những người khá khiêm tốn, đặc biệt là người Phi Luật Tân. Họ có một đức tin sâu sắc, một lòng mộ đạo lớn lao. Nếu chúng ta gạt bỏ vẻ bề ngoài, Monaco là một thực tế phức tạp và đa diện hơn nhiều so với bề ngoài hào nhoáng của nó, Monaco có 150 quốc tịch sinh sống. Nhiều người, ngay cả ở Rôma, cũng không hiểu vì sao Đức Lêô lại đến thăm chúng tôi. Sau chuyến đi của ngài, nhiều người sẽ nhận ra Giáo hoàng người Mỹ rất quan tâm đến giáo lý xã hội của Giáo hội, sẽ phát biểu từ quốc gia nhỏ bé này như một diễn đàn quốc tế. Và rất có thể ngày thứ bảy này, Giáo hoàng sẽ thách thức chúng tôi.”
Đây có lẽ là yếu tố quan trọng thứ ba của chuyến đi: ý nghĩa biểu tượng quốc tế. Dân biểu luật sư Régis Bergonzi là một trong 24 thành viên được bầu của Hội đồng Quốc gia Monaco. Luật sư nổi tiếng là người đứng đầu Ủy ban giám sát quan hệ với Liên minh Châu Âu. Ông kêu gọi một tầm nhìn rộng hơn: “Đức Lêô thể hiện điều chưa từng có: là Giáo hoàng người Mỹ đầu tiên trong lịch sử, ngài chọn ủng hộ một tầm nhìn khác với tầm nhìn đang thống trị ở Washington. Trong khi một số nhà lãnh đạo chủ trương chủ nghĩa biệt lập, bạo lực và chủ nghĩa ‘mạnh ai nấy sống’, Đức Lêô nói về hòa bình, phẩm giá con người và đối thoại mang tính xây dựng. Vì thế người dân Monaco nhìn thấy giá trị biểu tượng to lớn trong chuyến đi ngắn ngủi này: Thông điệp của Giáo hoàng đã nằm ngay trong cử chỉ. Trong một thế giới nơi các cường quốc nói bằng vũ lực, Tòa Thánh chọn lời nói và đối thoại.”
Khi người đứng đầu một quốc gia có chủ quyền, một thành viên của Liên Hiệp Quốc, được hơn 1,5 tỷ người lắng nghe, chọn Monaco là một trong những điểm ngài đến Châu Âu đầu tiên, đó là sự công nhận ngoại giao thực sự. Dân biểu cũng lên tiếng phản đối những định kiến xung quanh Monaco: “Chúng tôi không phải là một thiên đường: chúng tôi là một Công quốc có chủ quyền với tiếng nói, lịch sử và vai trò riêng. Chuyến đi này mang tính nhất quán. Đức Lêô là tiếng nói mạnh mẽ ủng hộ chủ nghĩa đa phương, hòa bình ở Ukraine, giải pháp hai nhà nước ở Trung Đông và công lý khí hậu. Monaco, thành phố biển cam kết sâu sắc với việc bảo tồn đại dương và cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, ngài chia sẻ những đấu tranh này.” Vì thế việc chào đón Đức Lêô khẳng định Monaco đứng về phía đối thoại và luật pháp quốc tế… không phải vì ngây thơ, mà vì niềm tin.
Kể từ khi được bầu ngày 8 tháng 5 năm 2025, đã nhiều lần Đức Lêô thể hiện sự độc lập sâu sắc và mối quan tâm của ngài với sự thống nhất Công giáo. Giữa tháng 4, ngài sẽ đến thăm một vùng xa xôi và nghèo khó ở châu Phi. Tháng 7, ngài sẽ đến thăm đảo Lampedusa.
Đây là điểm mấu chốt cuối cùng: tại Monaco, ngài muốn cho thấy ngài muốn nói chuyện với tất cả mọi người, ngài là Giáo hoàng của tất cả, từ người giàu nhất đến người nghèo nhất.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
